Haiti Kreolü Dili

Haiti Kreolü, Antil Denizindeki Hispaniola Adasında konuşulan Fransızca kökenli karma dildir.

1987’den bu yana Haiti’nin resmî dilidir ve nüfusun yüzde 90’ından fazlası bu dili konuşur. Haiti’nin öbür resmî dili olan Fransızca ise yalnızca nüfusun yüzde 10’u tarafından konuşulmaktadır.

Haiti Kreolündeki sözcüklerin en az yüzde 90’ı Fransızca kökenlidir. Öteki sözcükler Afrika dillerin­den geçmiştir; az sayıda İspanyolca sözcüğe de rastlanır. Haiti Kreolünün söylenişi Fransızcadan farklıdır; dilbilgisi ve sözdizimi de Fransızcadan bir ölçüde farklılaşmış­tır. Örneğin, Fransızcadaki yardımcı eylem­lerden türetilen eylem örnekleriyle, Fransız­cadaki standart eylem çekimleri değişikliğe uğratılmıştır. Eylemin zamanını ve görünü­şünü belirten bu öneklerin Afrika dillerinin etkisiyle geliştirildiği sanılır.

Yazılı kullanımı olmakla birlikte, yakın tarihe değin standart ya da resmî bir dil olmadığı için Haiti Kreolünün yazım kural­ları ancak kısa süre önce belirlendi ve birkaç farklı yazım sistemi geliştirildi. Önceleri dilin Fransızca kökenine ağırlık veren yazım kuralları yaygın biçimde kullanıldı. Bu da dilin söylenişinde yanlışlara ya da belirsiz­liklere yol açıyordu.

Bir Protestan misyone­rin geliştirdiği, dilin okunuşuna oldukça bağlı kalan bir yazım sistemini Fransızcaya uyarlayan McConnell-Laubach-Pressoir ya­zım kuralları Haiti hükümetince 1961’de kabul edildi.

Antiller bölgesinde konuşulan başka Fran­sız Kreolleri de vardır. Bunlar arasında Louisiana Kreolü ile Antiller’de (örn. Martinik, Trinidad ve Tobago Cumhuriyeti ile Fransız Guyanası) konuşulan bazı kreoller sayılabilir. Bu dilleri konuşanlar genellikle birbirlerini anlayabilirler.

Haiti Kreolündeki bazı tümce örnekleri olarak şunlar gösterilebilir (transkripsiyon sesbirimler temelinde yapılmıştır; işa­reti genizsilleştirilmiş ünlüleri gösterir): Li töbe nâ dlo (Fransızca II tombait dans l’eau; “Suya düşüyordu”), Lipa-Jisit (Fransızca II n’etait pas ici; “Burada değildi”). Louisiana Kreolünden ise şu tümce örnek gösterile­bilir: Tale reste kuşe (Fransızca Tu va rester couche; “Yatar durumda kalacaksın”).

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir